Ebolusyon ng Saligang Batas (1899-1987)

Ang saligang batas ang pangunahing batas ng isang bansa. Dito nakasaad ang anyo ng pamahalaan, mga kapangyarihan ng mga sangay nito, at mga karapatan ng mamamayan. Sa Pilipinas, ilang beses itong nabuo at nabago dahil sa digmaan, kolonyal na pamamahala, at mga panloob na krisis. Mula 1899 hanggang 1987, makikita ang malinaw na paggalaw mula sa rebolusyonaryong pamahalaan, tungo sa mga pormang nakaugat sa dayuhang impluwensya, at sa huli ay sa pagbabalik sa demokratikong institusyon matapos ang awtoritaryanismong naranasan noong ika-20 siglo.

Ang Konstitusyon ng Malolos (1899)

Ang Konstitusyon ng Malolos ang unang pormal na saligang batas ng Pilipinas. Ipinahayag ito sa panahon ng Unang Republika sa pamumuno ni Emilio Aguinaldo. Mahalaga ito dahil sinikap nitong ipakita na may kakayahan ang mga Pilipino na magtatag ng sariling estado na may malinaw na tuntunin at institusyon.

Itinatag nito ang isang pamahalaang may paghihiwalay ng kapangyarihan at may lehislaturang mahalaga sa paggawa ng batas. Nakaangkla rin ito sa mga ideya ng liberal na demokrasya, tulad ng representasyon at pananagutan ng mga opisyal. Gayunman, maikli ang bisa nito dahil sa Digmaang Pilipino-Amerikano at sa paglipat ng kapangyarihan sa ilalim ng pamamahalang Amerikano.

Mga Balangkas sa Ilalim ng Pamamahalang Amerikano

Pagkatapos ng Malolos, nagbago ang batayang balangkas ng pamahalaan dahil sa civil government na itinayo ng Estados Unidos. Bagaman hindi agad nagkaroon ng ganap na “konstitusyon” para sa isang malayang Pilipinas, nagkaroon ng mga batas at patakaran na nagsilbing gabay sa pamamahala at unti-unting paghahanda sa sariling pamumuno.

Philippine Bill of 1902 at Jones Law of 1916

Ang Philippine Bill of 1902 ang nagtakda ng ilang karapatang sibil at naglatag ng estruktura ng pamahalaan sa ilalim ng Amerika. Sumunod ang Jones Law of 1916 na nagpalawak sa partisipasyon ng mga Pilipino sa lehislatura at nagbigay ng pangakong pagsasarili kapag may “matatag na pamahalaan.” Sa dalawang ito, unti-unting nakasanayan ang mga proseso ng halalan, paggawa ng batas, at pampublikong pananagutan.

Ang Konstitusyon ng 1935

Noong 1935, nabuo ang Konstitusyon para sa Commonwealth of the Philippines. Layunin nitong ihanda ang bansa sa ganap na kasarinlan. Ito ang nagbigay ng mas sistematikong balangkas ng pamahalaan at nagtakda ng mga tuntunin sa paglipat mula sa kolonyal na kalagayan tungo sa pagiging ganap na republika.

Itinatag ng 1935 Konstitusyon ang isang presidential system na may tatlong sangay: ehekutibo, lehislatibo, at hudikatura. Malinaw ang pagtakda sa kapangyarihan ng pangulo at sa tungkulin ng Kongreso. Mahalagang bahagi rin nito ang Bill of Rights na naglatag ng mahahalagang proteksyon laban sa pang-aabuso ng estado. Gayunman, dumaan ito sa pagsubok sa panahon ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig.

Ang Konstitusyon ng 1943

Sa panahon ng pananakop ng Hapon, nabuo ang Konstitusyon ng 1943 para sa Ikalawang Republika. Sa papel, may mga institusyon itong kahawig ng isang malayang estado. Sa aktwal, limitado ang kalayaan nito dahil nakapailalim ito sa kapangyarihang militar at pampulitika ng mananakop.

Naging mahalagang paalala ang yugtong ito na ang isang konstitusyon ay hindi lamang teksto. Kailangan din nito ng tunay na soberanya at malayang kapaligiran upang gumana. Pagkatapos ng digmaan, bumalik ang 1935 Konstitusyon at muling itinayo ang pamahalaang republika.

Ang Konstitusyon ng 1973 at ang Batas Militar

Noong dekada 1970, naging malakas ang panawagan para sa pagbabago sa 1935 Konstitusyon. Sa gitna ng krisis pampulitika at panlipunan, nabuo ang Konstitusyon ng 1973. Ipinangako nito ang pagbabago ng sistema, kabilang ang paglipat sa parliamentary form at mas “episiyenteng” pamamahala.

Ngunit kasabay nito ang pagdeklara ng Batas Militar noong 1972 at ang konsentrasyon ng kapangyarihan sa ehekutibo. Sa paglipas ng panahon, naging komplikado ang ugnayan ng mga institusyon dahil sa mga kautusan, plebisito, at susog na nagpalakas sa kapangyarihan ng pangulo. Sa ganitong karanasan, naging malinaw na kapag mahina ang checks and balances, mas madali ang paglabag sa karapatan at pag-ikli ng espasyo para sa malayang pagsusuri at pagtutol.

Ang Konstitusyon ng 1987 at ang Pagbabalik sa Demokrasya

Matapos ang People Power Revolution noong 1986, isinulat ang Konstitusyon ng 1987 upang ibalik at patibayin ang demokratikong pamamahala. Layunin nito na pigilan ang pag-uulit ng awtoritaryanismo sa pamamagitan ng mas malinaw na limitasyon sa kapangyarihan ng mga pinuno at mas matibay na proteksyon sa karapatan.

Pinili nitong ibalik ang presidential system at palakasin ang checks and balances. Itinatag ang mga mekanismo tulad ng mas malinaw na proseso ng pananagutan, mahigpit na limitasyon sa termino, at mas pinalawak na Bill of Rights. Nagbigay rin ito ng diin sa mga probisyon para sa social justice, karapatang pantao, at papel ng mamamayan sa pamamahala. Sa kabuuan, ang 1987 Konstitusyon ang naging buod ng mga aral mula 1899 hanggang 1973: na ang konstitusyon ay dapat sabayan ng malayang institusyon, pananagutan, at aktibong mamamayan upang manatiling buhay ang demokrasya.